Onze bezoekers zijn ook actief in de detentiecentra voor gezinnen, de zogenaamde terugkeerwoningen. Stephan en Guy van JRS Belgium gaan elke week langs bij de mensen die er vast zitten.
Hoewel er in 2018 gezinsunits gebouwd werden in detentiecentrum 127bis, worden er momenteel geen gezinnen met minderjarige kinderen opgesloten in de “gesloten centra”. Deze gezinnen kunnen echter wel vastgehouden worden in de zogenaamde “terugkeerwoningen”. Omdat ze daar terechtkomen op basis van een detentiebevel, spreken we bij Move van detentiecentra voor gezinnen in plaats van “terugkeerwoningen”.
Momenteel zijn er 28 units op vijf locaties: Zulte, Tubeke, Sint-Gillis, Tielt en Bevekom. De gezinnen worden er permanent opgevolgd door terugkeercoaches van Dienst Vreemdelingenzaken.
Concreet gaat het om gezinnen die op het grondgebied aangehouden worden zonder geldige verblijfspapieren. Ook gezinnen die aan de grens werden aangehouden terwijl ze zonder de juiste documenten België binnenkwamen of die een asielaanvraag indienden aan de grens, worden in de units ondergebracht. “En het is vooral de groep van asielzoekers die wij momenteel ontmoeten”, vertellen de twee bezoekers van JRS Belgium.
“We hopen mensen aandacht en vertrouwen te kunnen geven”
Guy en Stephan proberen als onafhankelijke ngo-bezoekers om elke week op een site langs te gaan. “In de eerste plaats bieden we de mensen een luisterend oor. Zo hopen we deze mensen wat aandacht en vertrouwen te kunnen geven. Daarnaast verschaffen we informatie over de verschillende procedures, en faciliteren we waar nodig de communicatie met de advocaat of andere actoren.”
Het contrast met de detentiecentra voor volwassenen is duidelijk. Gezinnen leven niet volgens een groepsregime maar hebben hun eigen appartement. “Over het algemeen voelen ze zich goed behandeld. Ze krijgen bonnen waarmee zij hun eigen eten kunnen kopen. Overdag mogen de gezinsleden de units verlaten, bijvoorbeeld om inkopen te doen of een wandeling te maken.”
Maar het blijft in juridisch opzicht detentie. In gezinnen met meerdere volwassenen moet één ouder officieel ten allen tijde in de unit aanwezig blijven. “Als een vorm van garantie”, leggen de bezoekers uit. “Tenzij het natuurlijk om afspraken in verband met de procedure gaat.”
De vasthouding van de gezinnen kan enkele dagen maar ook meerdere maanden duren. Door de eerder afgelegen locatie van de meeste units kampen veel gezinnen na verloop van tijd met verveling. Ouders getuigen vaak over gevoelens van angst en depressie in verband met de onzekere uitkomst van de lopende procedures.
Kinderen die in de appartementen worden vastgehouden, hebben het recht om onderwijs te volgen. Maar in de praktijk zijn er obstakels. Voor jongeren die te oud zijn voor de basisschool, is het op sommige sites nog steeds zeer moeilijk om een middelbare school te vinden.
“Soms voelen ook wij ons machteloos”
Beide bezoekers geven toe dat ze zich soms machteloos voelen. “Ik herinner me bijvoorbeeld een zeer sympathiek Kirgizisch gezin dat heel graag in België had willen blijven”, vertelt Stephan. “De ouders waren allebei ingenieurs. Overal in het appartement hingen lijsten met woordjes in het Frans en Nederlands. Maar uiteindelijk moesten ze toch terugkeren. Dat maakt indruk.”
De stresserende en moeilijke bezoeken proberen Guy en Stephan te verwerken door in gesprek te gaan met collega’s. “En soms zijn er natuurlijk ook mooie momenten”, besluit Guy. “Ik was toevallig bij een Turks gezin, toen één van de terugkeercoaches hen kwam melden dat ze in België mochten blijven. Eerst begrepen ze niet wat ze te horen kregen. Maar toen hun kwartje viel, was dat een prachtig moment om te mogen meemaken. Dat geeft hoop.”